Ayaktan Ele Parmak Nakli

Mikrocerrahi, el cerrahisinin ayrılmaz bir parçasıdır. Bu teknik, el ve üst ekstremiteye ait sinir sıkışmaları, romatoid artrit ve diğer artritler nedeniyle gelişen şekil ve fonksiyon bozuklukları, parmak fazlalığı veya yapışkanlığı gibi doğumsal el anomaliler ve elde yanık sonucu oluşmuş yapışıklıklara da çözüm olanağı sunmaktadır. Mikrocerrahi tekniğinden, organın kayıp olan fonksiyonlarının yeniden kazandırılması amacıyla da yararlanılır. Örneğin travma sonucu elin parmaklarını hareket ettiren sinir kesildikten sonra tedavi edilmemişse, oradaki kas işlevini yerine getiremez hale gelebilir. Bu durumda vücudun başka bir bölgesinden alınan kas, siniriyle birlikte o bölgeye transfer edilerek organın fonksiyonunu yeniden kazanması sağlanır.

El cerrahisinde mikrocerrahi ile hedeflenen amaç,  travma sonucu kopmuş el veya diğer organların hemen yerine dikilmesi olur. Ancak bazı durumlarda organın yerine dikilmesi mümkün olmaz:
• El parmakları kopmuş ve zamanında yerine dikilememişse
• Eksik parmakla doğmuş çocuklarda
• Kazalarda, kopan parmak uygun şekil ve koşulda taşınmamışsa
• El nakledilemeyecek kadar kötü yaralanmışsa
Bu durumlarda hastaya günlük aktivitelerinde rahatlıkla kullanabilecek kadar fonksiyon ve daha iyi bir estetik görünüm sağlamak amacıyla ayak parmakları, eksik olan el parmaklarının yerine nakil edilebilir.

Parmak kayıplarının en sık görülen sebepleri nelerdir?
Parmak kayıplarının en büyük nedenini iş kazalarıdır. Bunun hemen ardından trafik kazaları ve yanığa bağlı olarak gelişen kayıplar geliyor. Diğer nedenlere bakıldığında ise, tümörlere bağlı parmak alınması ve doğum anomalileri görülmektedir.

Ayaktan ele parmak naklinde, hangi parmak nereye nakledilir?
Komplike ve özellikli olan, ayaktan ele parmak nakli operasyonları, kişinin iş ve sosyal hayata kazandırılmasında ve el fonksiyonlarının yeniden sağlanmasında son derece etkin bir yöntemdir. Bu yöntemle genellikle erişkinlerde ayak başparmağı eksik olan el başparmağı yerine getirilir. Çünkü ayak başparmağı hem güç, hem de boyut olarak el başparmağına daha uygun olur. Çocuklarda ise el başparmağını oluşturmak için sıklıkla ayak ikinci parmağı kullanılır. Çocuklarda yapılan naklin bir getirisi de nakledilen parmağın büyüme potansiyelinin olmasıdır. Çocuk geliştikçe nakledilen parmak gerek fonksiyon, gerek duyu, gerekse boyut açısından gelişerek diğer parmaklara uyumlu hale gelir.

Ayaktan ele parmak nakli hangi süreçlerden oluşur?
Parmak naklinde öncelikli hedef el başparmaklarının oluşturmasıdır. Daha sonra bu parmağa kavrama ve tutma fonksiyonlarında yardımcı olacak işaret ve orta parmakların oluşturulması hedeflenir. Kaç parmak nakledileceğine parmakları kopan elin dominant ya da non-dominant olmasına veya kişinin mesleğine göre karar verilir. Eğer hasta sağ elini kullanılıyorsa ve sağ elin bütün parmakları kopmuşsa elin yeniden fonksiyonunu kazanabilmesi için baş, işaret ve orta parmak oluşturulur. Eğer daha az kullanılan el yaralanmışsa, başparmak ve işaret parmağının oluşturulması yeterli olabilir. Bu hastalardaki asıl amaç günlük, iş ve sosyal aktivitelerinde kimseye bağımlı olmadan yaşamalarını sağlamak olur.

Uzun süren ve oldukça komplike olan bu operasyonlar için genellikle ameliyatlara iki ekip girer. Birinci ekip mikrocerrahi yöntemlerini kullanarak nakledilecek olan ayak parmağını hazırlar. Aynı anda diğer ekip, ayak parmaklarının aktarılacağı elde; damarları, sinirleri, tendonları ve kemiği hazırlar. Daha sonra eldeki ve aktarılan parmaktaki kemik ve tendonlar tespit edilir. En son damarlar ve sinirler cerrahi mikroskop altında mikrocerrahi yöntemleri kullanılarak birbirine dikilir. Bazen ayaktan aktarılan başparmak daha kalın olabilir. Bu durumda ya aynı seansta ya da daha sonraki seanslarda bu parmağa karşı parmağa uyacak şekilde inceltme işlemleri yapılabilir.

Ayaktan ele parmak naklinden sonra normal hayat dönüş nasıl olur?
Mikrocerrahi yöntemi kullanılarak ayak parmaklarının ele nakledilmesinden sonra parmağın tutup yaşaması için 3-5 gün takip edilmesi gerekir. Ameliyattan sonraki ilk haftanın ardından bir kaç ay süren fizik tedavi sürecine başlanır. Yaklaşık 3-6 ay sonra nakledilen parmaklar günlük aktivitelerde rahatlıkla kullanabilir. Daha ağır işler için 10-12 aylık bir sürenin geçmesi gerekir.

Ayaktan ele parmak nakli operasyonu nasıl sonuçlar verir?
Ayaktan yapılan parmak nakillerinde başarı oranları yüzde 95’lere kadar çıkmaktadır. Burada cerrahi ekibin tecrübesi çok önemlidir. Bunun yanı sıra yaralanmanın şiddeti, doku ve damarların hasar derecesi de cerrahi başarıyı etkileyen faktörler arasında yer alır.
Gerçekleştirilen işlemler kişinin hayatına kazandırdıkları açısından bakıldığında çok büyüktür. Eğer kişinin bir parmağı kopmuşsa operasyonla neredeyse kendi parmağı kadar önemli oranda fonksiyon kazanır. Böylece kişinin bağımsız olarak yaşaması sağlanmış olur. Bazı kazalarda kişi iki elinin tüm parmaklarını kaybedebilir. Bu durumda tamamen bağımlı bir insan haline gelir. En basit günlük işlerini bile yapamaz. Bir anda ortaya çıkan bu tablo kişinin psikolojik açıdan da yıkılmasına neden olur. Ancak nakil sonrasında tüm bu bağımlılık ortadan kalkar, günlük işlerini kendi kendine yapabilir hale gelir. Sonuç olarak kişinin özgüveni geri gelir, çok daha sosyal bir insan olarak topluma tekrar kazandırılmış olur.

Ayaktan ele parmak nakli ne zaman yapılmalıdır?
Parmağı kopan bir kişinin operasyon için motivasyonu tam ise ve eldeki yaralanma ağır değilse, yani kullanılacak olan dokular çok ezilmemiş ve zarar görmemişse, yaralanmadan sonraki bir kaç gün içinde nakil işlemi yapılabilir. Erken dönem denilen ilk bir kaç hafta içinde nakil yapılmadıysa daha geç dönemde de yapılabilir. Bu noktada önemli olan hastanın konuyla ilgili bilgilendirilip, böyle bir çözümün varlığından haberdar edilmesidir. Çünkü nakil yapılması için belli bir zaman sınırı bulunmaz. Örneğin uzun yıllar önce parmaklarını kaybeden bir kişi için de bu yöntem çözüm olabilir.

Doğumsal anomalilerde ise nakil için ilk bir yıl beklenir. Bir yaşından sonra da, eğer birden fazla parmağın taşınması gerekiyorsa nakil tek veya birkaç seansta tamamlanır. Çocuklarda ileride yaşanabilecek psikolojik sorunların önüne geçmek için, nakil işleminin okul çağına gelmeden yapılması önerilir.

Hastalar ayaktan ele parmak nakli sonrasında neler hisseder?
Neredeyse tüm plastik cerrahi ameliyatlarında olduğu gibi ayaktan parmak nakillerinde de hastanın motivasyonu çok önemlidir. Günlük hayatımızda ellerimizin fonksiyonlarının pek farkında olmayabiliriz. Ama bu hastalar eksikliği çok yoğun bir şekilde yaşarlar. Parmak ya da parmaklarının, kaybetmeden önceki fonksiyonlarına yakın bir fonksiyon kazandırıldığında hastalar çok mutlu olur. Eksikliklerinin giderilmesiyle birlikte fonksiyonlarını ve kabul edilebilir estetik görüntüleri yeniden kazanırlar. Bazen ameliyattan sonra erken dönemlerde dokuların iyileşmesi veya fizik tedavi ile ilgili sorunlar yaşanabilir; ancak uzun dönemde kazanımları çok fazla olur.

Ayaktan ele parmak nakli sonrasında, ayaklarda bir komplikasyon yaşanır mı?
Bu operasyonlar sonrasında ayaklarda herhangi bir fonksiyon kaybı yaşanması beklenmez.
Ayak parmağından nakillerde hastaların en fazla endişe ettikleri konu, nakil gerçekleştikten sonra ayaklarında herhangi bir fonksiyon kaybı, yürümeyi engelleyici bir sorun yaşayıp yaşamayacakları olur. Ancak bir ayaktan en fazla 3 parmak nakledilebilir ve bu durum ayakta herhangi bir fonksiyon kaybına sebep olmaz.

Erişkinde el başparmağı için genellikle ayak başparmağı alınırken, çocuklarda ikinci parmak alınır. Çünkü ikinci parmağın alınması çocuğun ayak gelişimini ve dolaysıyla yürümesini bozmaz. Ayrıca estetik olarak da alındığı genellikle fark edilmez. Hem erişkinde hem de çocukta işaret ve orta parmağını oluşturmak için genellikle ayağın ikinci veya üçüncü parmağı alınır. Bunlar ayrı ayrı da alınabildiği gibi, aynı anda da alınabilir. Bu parmakların alındığı ayakta yürümeyi engelleyici herhangi bir fonksiyon kaybı yaşanmaz. Çünkü bu parmaklar, vücudun ağırlığını taşımakta ve normal ayakkabı giymede sorun yaratmamaktadırlar. Sadece, özellikle ayakların kullanıldığı bazı spor aktivitelerinde sorunlar yaşanabilir.

Ayak parmağından ele parmak nakillerinde hastaların en fazla merak ettikleri bir diğer konu ise el ve ayaklarının nasıl görüneceğine dair estetik kaygılar olur. Ayak başparmağının alınması tabii ki fark edilir; ancak ikinci ya da üçüncü parmak alındığında bu eksiklik genellikle fark edilmez.

Eldeki eksik parmakların onarılması için hangi alternatif yöntemler uygulanır?
Eldeki eksik parmakların onarılması için kullanılan yöntemlerden en basiti protez kullanılmasıdır. Ancak protezlerin el fonsiyonlarına ve hissetmeye katkısı olmaz; sadece estetik kaygıları giderir. Kemik uzatılması, parmak aralarının derinleştirilmesi, sağlam parmaklardan birinin eksik parmağın yerine kaydırılması gibi diğer klasik yöntemlerin de el fonsiyonlarına katkısı fazla olmaz. Bu yöntemler ayrıca tekrarlayan ameliyatlar gerektirir.